Natuur, erfgoed en landbouw zijn hier één verhaal

Wie met Jan Leus praat over natuur, komt er al snel achter dat hij het woord ruimer invult dan de meeste mensen. Als voorzitter van Natuurpunt De Herk-Heers staat hij mee in voor het beheer van zo'n 50 hectare natuurgebied, maar zijn blik reikt verder dan bossen en vogels. Voor Jan is natuur onlosmakelijk verbonden met het erfgoed en de landbouw die het landschap van Haspengouw eeuwenlang hebben gevormd.

Een streek die hem nauw aan het hart ligt

Jan is geboren en getogen in Vechmaal en is nog steeds even enthousiast over zijn dorp. Niet toevallig, vindt hij, want net hier, in en rond Heers, liggen natuur, erfgoed en landbouw dicht bij elkaar: de vruchtbare leemgrond trok al in de Romeinse tijd bewoners aan, met sporen tot op vandaag – van kastelen tot tumuli.

Zijn favoriete plek? Boven op de heuvel, met een weids zicht over Manshoven: een plek waar hij graag even stilstaat. Uiteraard komen ook de mergelkuilen van Vechmaal aan bod, al lacht Jan zelf dat hij daar ondertussen wat te veel mee geassocieerd wordt.

"Elk jaar in januari tellen we er met een aantal vrijwilligers het aantal vleermuizen. Er zitten ondertussen al 8 soorten in de kuilen – die tot 60 meter diep gaan – en de populatie neemt elk jaar toe. Aan het begin van de zomer zetten we de deuren open voor bezoekers: vorig jaar mochten we zo'n 300 nieuwsgierigen verwelkomen in onze koele kuilen."

Meer dan natuurbeheer

Natuurpunt De Herk-Heers beheert verschillende gebieden rond Vechmaal, Mettekoven en Egoven. Daar focussen ze op het in stand houden van de biodiversiteit, maar minstens even belangrijk vindt Jan het om mensen dichter bij die natuur te brengen. Wandelingen die ze organiseren langs de kuilen van Vechmaal bijvoorbeeld, waar een indrukwekkend Romeins verleden schuilgaat, trekken tientallen nieuwsgierigen.

Omdat alles in Haspengouw zo verweven is, zoekt Natuurpunt bewust samenwerkingen op – met de landbouwsector, maar ook met Erfgoed Haspengouw, recent nog rond een project over natuur en groen op kerkhoven.

“

"Door samenwerking bereik je veel meer."

"Daarmee bereik je veel meer dan wanneer er spanning is," vertelt Jan. "Moet er bijvoorbeeld een akker ingezaaid worden voor akkervogels, dan is de eerste stap: een plaatselijke landbouwer bellen."

De grootste uitdaging

Op de vraag wat de grootste uitdaging is voor de streek, is Jan duidelijk: behouden wat er is, en mensen laten kennismaken met dat moois — zonder dat de natuur eronder lijdt. Hoogstamboomgaarden, ooit overal aanwezig in Haspengouw, zijn intussen grotendeels verdwenen. Des te belangrijker om wat er nog rest zorgvuldig te koesteren en toegankelijk te houden via mooie, goed uitgestippelde wandelingen.

“

"Hier kan je nog rust vinden."

"Maar die mogen ook niet te populair worden," lacht Jan, "want ook dat is één van de troeven van deze streek: je kan er nog rust vinden."

Tip van Jan: ga eens luisteren naar de spraakwaterlezingen in het Gallo-Romeins Museum.